Zand erover maar? Earth and Fire versus Black Sabbath in 1971

Op 22 juli overleed Ozzy Osbourne, de legendarische zanger van de Engelse heavymetalband Black Sabbath, op 76-jarige leeftijd. Osbourne, bijgenaamd de Prince of Darkness, leed – net als Jerney Kaagman – aan de ziekte van Parkinson. Slechts enkele weken eerder, op 5 juli, kreeg hij nog een groots afscheid tijdens een concert in Villa Park, het stadion van Aston Villa in zijn geboortestad Birmingham. De Volkskrant omschreef het als ‘een soort Live Aid voor heavy metal’ — een tien uur durende show met grootheden uit de hardrockscene. Osbourne sloot de avond af met een bijzonder optreden samen met de originele bezetting van Black Sabbath.

Ozzy en Jerney deelden in 1971 twee keer hetzelfde podium, zij het na elkaar. De legendarische Nederlandse impresario Lou van Rees haalde dat jaar Black Sabbath naar Nederland voor twee shows. Op 3 en 4 december speelde de Britse band, toen net doorgebroken met Paranoid, in De Doelen (Rotterdam) en het Concertgebouw (Amsterdam). Support-act? Earth and Fire, dat op dat moment met Wild and Exciting de Top 40 binnenkwam. Contract tussen de band en Lou van Rees werd getekend op 15 oktober dat jaar. Een bijzonder detail: op 3 december vierde Ozzy zijn verjaardag, hij werd die dag 23. Ook bijzonder: Black Sabbath speelde voordat de naam en muzikale koers werd veranderd bluesmuziek onder de naam Earth.

Tijdens de optredens met Black Sabbath in december 1971 verzorgde Earth and Fire een uitgebreide lichtshow, voor die tijd opvallend groots opgezet. In De Doelen werkte een team van vijf man aan de visuele begeleiding, en in het Concertgebouw in Amsterdam zelfs in twee gescheiden groepen, een unicum. De projecties kwamen vanaf de balkonhoeken en stonden onder leiding van Martin Smit en Gerard Nieland. Kees Bommeljé, destijds invalkracht bij de lichtshow, blikt in de biografie over Earth and Fire terug op zijn vuurdoop op 3 december in Rotterdam: ‘En toen, op het moment suprême: de lightshowstelling op, de band op het podium en de show begon. Ik had dit nog nooit gedaan, laat staan voor een uitverkocht huis. Martin liet me wat dingen doen en greep bijtijds in als het fout dreigde te gaan.’ Ook het optreden in Amsterdam maakte indruk: ‘De volgende dag was het opbouwen in het Concertgebouw in Amsterdam. […] Wij hadden die avond in mijn ogen een geweldige performance, Jerney zag er schitterend uit.’

Op papier leek Earth and Fire als progrockband wellicht een logische keuze als voorprogramma van Black Sabbath, maar de praktijk leverde gemengde reacties op. En soms verrassende conclusies. De Telegraaf schreef op 6 december onder de kop ‘Earth and Fire toch wel beter dan Black Sabbath’: ‘Wat ons wel opviel deze avond was het optreden van Earth and Fire in het voorprogramma. Niet alleen door de prachtige lichtshow die zij in de verdere stikdonkere zaal gebruikten, maar te meer door de waanzinnig mooi uitgekiende muziek die ze fabriceerden. De zaal was steeds muisstil tijdens de hemels-klinkende Earth and Fire muziek.’ Ook het AD was lovend: ‘Muzikaal werden de Engelsen duidelijk overtroffen door de voor de pauze optredende Nederlandse groep Earth and Fire.’

Elly de Waard, van 1967 tot 1985 recensent over popmuziek in respectievelijk Het Vrije Volk, de Volkskrant en Vrij Nederland en later dichteres, liet in de Volkskrant een tegengeluid horen: ‘Zaterdagavond traden in het concertgebouw twee weinig imponerende popgroepen aan: het voorprogramma werd gevuld door de Nederlandse formatie Earth and Fire, die drie langdurige, halfsymfonische en volstrekt bloedeloze nummers ten gehore bracht. Zand erover maar.’

In Het Parool schreef Jim van Alphen genuanceerder: ‘De avond werd geopend door Earth and Fire, de groep waarvan vrijwel elke single een hit wordt. In dit voorprogramma speelden ze lange versies van Storm and Thunder en Song of the Marching Children en ze deden dat niet onverdienstelijk.’ Over Black Sabbath merkte hij op: ‘[…] In die beginfase liep het allemaal nogal stroef; misschien was dat te wijten aan het feit dat, na de ziekte van drie leden van deze formatie, hun twee Nederlandse optredens de eerste waren sinds enige tijd.’

De twee concerten van Black Sabbath begin december 1971 in Nederland lijken bijzonder: het waren vermoedelijk hun eerste optredens op het Europese vasteland als onderdeel van de Master of Reality-tour. Die tour ondersteunde hun derde studioalbum, dat in de zomer van 1971 verscheen. Oorspronkelijk stond er op 3 december een show gepland in Australië, maar die werd geannuleerd — net als een reeks Engelse concerten eerder, vanwege ziekte van drie bandleden. Mogelijk werden de Nederlandse shows er op het laatste moment tussengevoegd. In de officiële tourschema’s van de band is weinig informatie terug te vinden. Het concert in Amsterdam wordt daar vermeld als zijnde in ‘The Paradiso’, met Ten Years After als support-act. De shows staan als ‘unconfirmed’. Ook in het online overzicht ‘28 famous bands that opened for Black Sabbath’ wordt Earth and Fire niet genoemd, wat logisch is, want ze gingen niet mee op tour. Toch is er bewijs van hun rol als voorprogramma, zoals blijkt uit een originele concertadvertentie waarin Earth and Fire duidelijk als support-act wordt aangekondigd.

De redactie van earthandfire.nl heeft de beheerders van de site van Black Sabbath de details en advertentie doorgestuurd, zodat ze dit in hun overzicht kunnen aanpassen. Komt hier een update over dan zullen we dit laten weten.

Zin in meer achtergrondverhalen? Ga naar In Focus.